Wprowadzenie dla czytelników polskich – w odniesieniu do SCHUFA i ochrony danych
W Niemczech dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla wszystkich ludzi jest fundamentalną zasadą państwa prawa. Ale co się dzieje, gdy ktoś nie ma pieniędzy, aby opłacić adwokata lub wnieść sprawę do sądu? Właśnie w tym miejscu wkracza tzw. pomoc w pokryciu kosztów postępowania sądowego (PKH) – państwowy system wsparcia dla osób o niskich dochodach, porównywalny z polskim „prawem pomocy sądowej”. Nowa decyzja Federalnego Trybunału Sprawiedliwości (BGH) zapewnia teraz szczególną ochronę danych osobowych osób, których to dotyczy: dokumenty dotyczące dochodów i majątku przedłożone w postępowaniu PKH muszą być zasadniczo ujawniane tylko sądowi, a nie stronie przeciwnej.
Decyzja ta ma ogromne znaczenie zwłaszcza dla polskich konsumentów w Niemczech. Kto na przykład ma spór z przedsiębiorstwem lub bankiem – na przykład z powodu negatywnej informacji w SCHUFA – i nie może sobie pozwolić na reprezentację prawną, ma prawo do pomocy państwa. Nie ma przy tym znaczenia, czy dana osoba posiada obywatelstwo niemieckie, czy nie – decydujące znaczenie ma jedynie sytuacja materialna i szanse powodzenia powództwa.
Ochrona danych w prawie SCHUFA: kto ma prawo do jakich informacji?
Orzeczenie Federalnego Trybunału Sprawiedliwości wzmacnia ochronę danych w postępowaniu sądowym – temat ten jest często przedmiotem krytycznych dyskusji w kontekście SCHUFA. SCHUFA zajmuje się bowiem bardzo wrażliwymi danymi osobowymi: dochodami, historią płatności, zapytaniami kredytowymi i innymi informacjami. Kiedy konsumenci podejmują działania przeciwko nieuzasadnionym negatywnym wpisom, ważne jest, aby wiedzieć, że nawet w postępowaniu sądowym nikt nie ma prawa wglądu do poufnych dokumentów bez interesu prawnego lub zgody. Chroni to prywatność – prawo, które często nie jest oczywiste, zwłaszcza dla obcokrajowców.
Dobra rada jest droga – zwłaszcza w sądzie. Wiele osób poszkodowanych nie jest w stanie pokryć kosztów adwokata i kosztów sądowych. Ponieważ sprawiedliwość i równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości są ważnymi wartościami w państwie prawa, strona niezdolna do poniesienia kosztów otrzymuje pomoc państwa (pomoc w pokryciu kosztów postępowania sądowego – do 1981 r. nazywana bardziej elegancko „prawem ubogich”).
Warunki uzyskania pomocy w pokryciu kosztów postępowania sądowego
Pomoc w pokryciu kosztów postępowania sądowego jest uzależniona od dwóch warunków:
Planowany proces lub obrona w procesie muszą mieć „wystarczające szanse powodzenia”, tzn. nie mogą być z góry całkowicie bezcelowe. Sąd sprawdza to przed właściwym postępowaniem sądowym.
Strona otrzymująca pomoc państwa musi znajdować się w trudnej sytuacji materialnej w rozumieniu ustawy.
Ubóstwo w rozumieniu ustawy wnioskodawca zazwyczaj potwierdza odpowiednimi dokumentami, takimi jak zeznanie podatkowe i wypełnienie urzędowego formularza. Formularz można wydrukować na dole strony internetowej. Wcześniej zaświadczenie o ubóstwie wydawane przez gminę zamieszkania nazywano również „zaświadczeniem o ubóstwie”.
Czy strona przeciwna może wgląd do dokumentów dotyczących „ubóstwa”?
Od wielu lat jasno określono, że te dane osobowe nie mogą być ujawniane stronie przeciwnej w postępowaniu sądowym, lecz stanowią poufne dokumenty sądowe.
Federalny Trybunał Sprawiedliwości potwierdził to stanowisko pomimo zmiany przepisów obowiązujących od 2014 r.
W postępowaniu rozwodowym mężowi przyznano pomoc w pokryciu kosztów postępowania. Po zakończeniu postępowania żona złożyła wniosek o udostępnienie jej oświadczenia o sytuacji osobistej i majątkowej męża zgodnie z § 117 ust. 2 kodeksu postępowania cywilnego (ZPO). Po odrzuceniu tego wniosku przez sąd rodzinny i sąd okręgowy, Federalny Trybunał Sprawiedliwości potwierdził tę opinię prawną w dniu 29 kwietnia 2015 r. pod sygnaturą XII ZB 214/14.
📚 Oryginalne orzecznictwo i oficjalne źródła:
Postanowienie Federalnego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2015 r., XII ZB 214/14 – pełny tekst (juris)
Informacje na temat pomocy w pokryciu kosztów postępowania sądowego od Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości
Federalny Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnia najpierw, że wniosek o wgląd do akt po zakończeniu postępowania sądowego nie powinien być kierowany do sądu, ale do administracji sądowej, która przechowuje akta. Wgląd ten reguluje § 299 ust. 2 ZPO, ponieważ po zakończeniu postępowania strona przeciwna jest „osobą trzecią” niezaangażowaną w sprawę, która bez zgody może uzyskać prawo wglądu do akt tylko wtedy, gdy „wykaże uzasadniony interes prawny”. Interes prawny można uznać za istniejący tylko wtedy, gdy wynika on z normy prawnej, służy obronie przed roszczeniami, gdy osoba trzecia będąca dłużnikiem ma nadzieję uzyskać informacje o sytuacji majątkowej dłużnika, które podał on w postępowaniu, lub gdy chce ona skontrolować dane podane w postępowaniu egzekucyjnym.
Federalny Trybunał Sprawiedliwości podkreślił, że ocena, czy sytuacja osobista i majątkowa strony uzasadnia przyznanie pomocy w pokryciu kosztów postępowania, należy wyłącznie do sądu, a nie do strony przeciwnej, tak że strona przeciwna nie ma prawa wglądu do tych informacji nawet w trakcie trwania postępowania. Nie zmienia tego § 117 ust. 2 zdanie 2 ZPO, zgodnie z którym oświadczenie i dowody mogą zostać udostępnione stronie przeciwnej również bez zgody strony wnioskującej. Celem tego przepisu było bowiem umożliwienie przekazania oświadczenia stronie przeciwnej w celu uzyskania jej stanowiska w przypadku istnienia materialnoprawnego prawa do informacji o sytuacji majątkowej drugiej strony; co miało umożliwić lepsze wyjaśnienie sprawy przez sąd, a jednocześnie (poprzez wymóg istnienia roszczenia o udzielenie informacji na podstawie prawa materialnego) zapewnić ochronę danych osobowych osoby potrzebującej pomocy. Strona przeciwna nie może zatem wywodzić z tego roszczenia o udzielenie informacji. Lub, jak jasno stwierdził najwyższy niemiecki sąd cywilny: Norma § 117 ust. 2 ZPO „nie służy zaspokojeniu – spornych w poszczególnych przypadkach – roszczeń stron o udzielenie informacji na podstawie prawa prywatnego, a jedynie lepszemu wyjaśnieniu sprawy przez organ. Subiektywne roszczenia o udzielenie informacji należy nadal dochodzić w postępowaniu głównym”.
📚 Więcej artykułów na temat SCHUFA na stronie dr-schulte.de
📌 Chaos wokół terminów usunięcia wpisów w SCHUFA
➡️ https://www.dr-schulte.de/loeschfristen-chaos-bei-der-schufa/
📌 Aktualne zmiany w SCHUFA w 2025 roku: orzeczenia sądowe wzmacniają prawa konsumentów
➡️ https://www.dr-schulte.de/aktuelle-entwicklungen-bei-der-schufa-im-jahr-2025-gerichtsurteile-staerken-verbraucherrechte/
📌 Ocena punktowa SCHUFA – jak działa, jakie masz prawa i co musisz wiedzieć
➡️ https://www.dr-schulte.de/schufa-scoring-funktioniert-das-ueberblick/
📌 Usunięcie błędnego wpisu w SCHUFA – kroki prawne i prawa wynikające z RODO
➡️ https://www.dr-schulte.de/falschen-schufa-eintrag-loeschen/
📌 Przełomowy wyrok: Wyższy Sąd Krajowy w Kolonii znosi 3-letni okres przechowywania wpisów
➡️ https://www.dr-schulte.de/bahnbrechendes-urteil-olg-koeln-kippt-3-jahresfrist-fuer-schufa-eintraege/
Wniosek: „Prawa osób ubogich” – Koszty postępowania – Prawidłowe dane w sprawie pomocy w pokryciu kosztów postępowania
Dokumentacja dotycząca kosztów postępowania pozostaje zasadniczo niejawna.
Należy jednak zwrócić uwagę na następującą kwestię: podanie nieprawdziwych danych we wniosku o pomoc w pokryciu kosztów postępowania nie tylko prowadzi, w przypadku ich ujawnienia, do cofnięcia pomocy z mocą wsteczną, a tym samym do poniesienia znacznych kosztów (tak np. Federalny Trybunał Sprawiedliwości, postanowienie z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt IV ZB 16/12), ale stanowią również oszustwo (§ 263 kodeksu karnego), które może być karane pozbawieniem wolności do pięciu lat lub grzywną.
Od wielu lat skutecznie wspieramy klientów w rozwiązywaniu problemów związanych z Schufa. Nasza wiedza pomoże Ci odzyskać reputację finansową. Nie wahaj się skontaktować z nami:
Kancelaria Dr. Thomas Schulte jest zaufanym prawnikiem sieci ABOWI LAW i członkiem ASSOCIATION OF EUROPEAN ATTORNEYS.
- E-mail: dr.schulte@dr-schulte.de
- Telefon: +49 (0) 30 – 22 19 220 20
Od wielu lat oferujemy ciągłe szkolenia i chętnie odpowiadamy na pytania innych prawników.